प्रतिशब्द

मराठीत समृद्ध कोशवाङ्मय आहे, असे एक विधान नेहमी केले जाते. या विषयावर बर्‍यापैकी लेखनही केले गेले आहे. असे असूनही, या सर्व कोशवाङ्ममयाची एकत्रित यादी मिळवताना मात्र नाकी नऊ येतात.

भारतामध्ये पोर्नोग्राफीला बंदी आहे पण पॉर्नस्टारच्या वावरावर बंदी नाही. याचाच फायदा घेऊन सोनी टिव्ही वाल्यांनी बिगबॉस मध्ये सनी लिओनला निमंत्रित केले. वृत्तवाहिन्यांनी (नेहमीप्रमाणे) याचा सवंग प्रचार केला.

महाराष्ट्र-शासनाच्या भाषासंचालनालयाने तयार केले विविध प्रकारचे पारिभाषिक-शब्द-संग्रह (शब्दकोश, शब्दावल्या इ.) खाली दिलेल्या दुव्यावर पीडीएफ स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत.

नमस्कार मंडळी,

मनोगतावर शुद्ध मराठी यांनी एका धाग्यावर खालील प्रतिसाद दिला आहे.
***

फक्त इकार, उकार बदलून एकच शब्द किती प्रकारे अशुद्ध लिहीता येईल? त्याचे काही गुणोत्तर आहे का?
उदा. कितीदातरी हा शब्द खालील प्रकारे अशुद्ध लिहीता येईल.

कितीदातरी कितिदातरि, कितिदातरी, कितीदातरि, कीतिदातरी,कीतीदातरि,कीतीदातरी,

नजीकच्या एका चर्चाप्रस्तावाच्या प्रतिसादांत 'वॉल्व्' या इंग्लिश् शब्दासाठी 'झापड','झापडद्वार' असे शब्द वापरलेले पाहिले.

डिस्क्लेमर्स-
१. प्रा. अशोक केळकरांच्या अभिनंदनाच्या चर्चेत व्यत्यय नको म्हणून ही वेगळी चर्चा आहे.
२. इथे कोणाचीही चूक दाखवायचा उद्देश नाही तर नेमक्या आणि योग्य शब्दाऐवजी दुसरे शब्द वापरल्याने असा अनर्थ होतो हे दाखवायचे आहे.

ट्विटर, फ्लिकर, ब्लॉगर यासारखी कोणतीही सेवा वापरत असाल तर आपल्या पोस्टचा बॅकअप घेण्यासाठी एक चांगली सोय बॅकअप आय फ्लाय या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

https://backupify.com/

मी या संकेतस्थळावर नवीन आहे. अनेक सुंदर मराठी शब्द न कळल्याने उत्तम लिखाण तुटक वाटते. कालांतराने सवय नक्कीच होईल. पण अनेक नवीन लोक सवय होण्याची वाट न पाहता उपक्रमाला रामराम ठोकत असण्याची शक्यता आहे.

प्रा.मनोहर राईलकर,निवृत्त गणितविभागप्रमुख, एस्.पी. महाविद्यालय ,पुणे, यांनी एक प्रश्न विचारला आहे. त्याचे समर्पक उत्तर सुचत नाही. प्रश्न पुढील प्रमाणे:

"स.न.वि.वि.

खाली मी भूमितीमधला एक गुणधर्म दोन भाषांत (?) लिहीत आहे.
.....

तुकारामाच्या गाथेतले सर्व शब्द एकत्र करून त्याची एक सूची मी बनविली आहे. ती ओपन ऑफिसच्या रायटरमध्ये व एस. क्यू. एल. मध्ये उघडता येईल.
http://code.google.com/p/tukaram/downloads/list

खर्पे यांच्या वेबसाईटवरील गाथा या प्रयोगापुरती प्रमाण मानली आहे.

जालावर फिरता फिरता मला काही वापरता येण्याजोगे प्रतिशब्द सुचले....आधी वापरले गेले आहेत् का मला माहिती नाहि आणि वापरता येण्याजोगे आहेत् का ते तुम्हीच् ठरवा!!!

(ह्या लेखातला प्रतिसाद लेख म्हणून वेगळा करण्यात आला आहे.--संपादक)

--सुशांत शंकर देवळेकर

क चा पाय मोडून त्याला ष जोडला की 'क्ष' बनतो. त्याची एकूण लांबी होते ३. पण त्याला ष जोडायच्या आधी "झिरो विड्थ जॉइनर" जोडला तर त्याची लांबी होते ४ आणि तो बनतो 'क्‍ष'. जोडाक्षरांची आडवी मांडणी करण्यासाठी याचा उपयोग होतो.

न्यू होरायझन मिडीया या कंपनीने एनएचएम रायटर (NHM Writer) या नावाचे बरहासारखे सॉफ्टवेअर विकसित केले आहे.

http://software.nhm.in/products/writer

हे वापरायला बरहाइतकेच सोपे आहे पण बरहात नसणार्‍या २-३ महत्त्वाच्या गोष्टी यात आहेत.

आपल्या ब्लॉग किंवा वेबपेजवर मराठी शुद्धलेखन तपासायचे असेल तर एक उपयोगी एक्स्टेंशन आता मी येथे उपलब्ध करून दिले आहे.

https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/187582/

इंग्रजी मजकूर वाचता वाचता अडलेल्या शब्दांचे अर्थ मराठीत दिसले तर ते विद्यार्थांना व सामान्य वाचकांना नक्कीच उपयुक्त ठरू शकेल.

बराह, क्विलपॅड, गूगल ट्रास्लिटरेटर, लिपिकार वापरून मराठीत टंकलेखन कसे करायचे हे दाखवणारे चर्चासत्र टेक मराठीने पुण्यात आयोजित केले आहे. ज्यांना १९ जूनला वेळ असेल त्यांनी आधी नोंदणी करून जरूर उपस्थित राहावे.

http://techmarathi.eventbrite.com/

मी गेल्या वर्षी ओपन ऑफिसमधील स्वयंसुधारणा यावर एक लेख लिहिला होता.
http://mr.upakram.org/node/1887

हे सॉफ्टवेअर आता ८०% पूर्ण झाले असून मोफत उपलब्ध आहे.

http://extensions.services.openoffice.org/en/project/AutocorrectMarathi

"कोल्हापूर" या शब्दावरून तयार होणार्‍या शब्दांची जंत्री येथे देत आहे. हे सर्व शब्द यांत्रिकपणे तयार केले आहेत. मला काही प्रश्न आहेत.
१) हे शब्द बरोबर (शुद्ध) आहेत का?

गेल्या अनेक दिवसांपासून एक प्रश्न भंडावतो आहे. एक काय खरे तर ह्यात अनेक प्रश्न आहेत. वैयक्तिक टिप्पणी म्हणजे काय? माणसाचा अपमान नेमका कोणत्या शब्दांनी होतो?

पर-सवर्ण लेखन पद्धतीने लिहिलेल्या शब्दांचा गुगल शोध अधिक परिणामकारी करता येऊ शकेल असे मला कधी कधी वाटते. निवांत हा शब्द निवांत किंवा निवान्त अशा दोन प्रकारे लिहीता येतो.

एका अभ्यासाच्या संदर्भात खालील शब्द व संकल्पनांची व्याख्या, प्रतिशब्द (इंग्रजी व इतर मराठी), किंवा थोडक्यात स्पष्टीकरण अशा स्वरुपात माहिती हवी आहे. कृपया जाणकारांनी मदत करावी.

नितिशास्र
कार्यसत्र, चर्चासत्र, परिषद, परिसंवाद

-चेतना प्रधान, विभागीय सहाय्यक संचालक, भाषा संचालनालय

फायरफॉक्समध्ये मराठीत टंकलेखन करण्यासाठी बरेच पर्याय उपलब्ध आहेत. पण ओपन ऑफिसमध्ये जर काही टाईप करायचे असेल तर अजूनतरी बरहा हाच एक बरा पर्याय होता. पण आता सी-डेकने "रुपांतर" म्हणून एक एक्स्टिंशन उपलब्ध करून दिले आहे.

Date: 2010/3/21Subject: वणवा खरचंच पेट घेत आहे..... वगेरे कांही नाही
महाराष्ट्रात आता अनेक बड्या कंपन्या येतायत, चित्रपट निर्मितीमध्ये उतरातायत आणि टि .व्ही. , रेडीओ मध्ये सुद्धा उतरतायत. त्यांची यादी पुढीलप्रमाणे :-

http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5490355.cms

आजच्या महाराष्ट्र टाईम्स मध्ये आलेली ही बातमी वाचण्यासारखी आहे. काही बातम्या त्यांच्या संकेतस्थळावर नंतर वाचायला मिळत नाहीत म्हणून काही भाग कॉपी पेस्ट करून देत आहे...
_____

च्यायला, आयला नाही... अरेच्चा!

मराठी भाषा शिकणे व शिकवणे हे दोन्ही कठिण आहे असे माझे ठाम मत आहे. उदा. आमची मुलगी मधील ‘च’ चा देशी उच्चार आमच़ा मुलगा मध्ये पर्शियन होऊन येतो.

इंग्रजी सॉफ्टवेअरचा मराठी अवतार हा अनेकदा क्लिष्ट आणि बोजड वाटतो. काही ठिकाणी तर तो हास्यास्पद वाटावा अशी पातळी गाठतो. फायरफॉक्सच्या मराठी अवतारातील न आवडलेल्या गोष्टी मी मागे मनोगतावरील एका चर्चेत मांडल्या होत्या.

मायक्रोसॉफ्ट वर्ड वापरणार्‍या ऑटो करेक्ट म्हणजे काय हे नव्याने सांगायला नको. त्यात adn असे टंकित केले की आपोआप and असे होते. अशीच सुविधा ओपन ऑफिसमध्ये इंग्रजीसाठी देखील उपलब्ध आहे.
http://extensions.services.openoffice.org/project/EnglishAutocorrectList

सृष्टीलावण्या यांच्या या प्रतिसादातील एका मुद्द्याचा विस्तूत (?) परामर्ष

मला एक प्रसंग रंगवायचा आहे. त्यात मला एकाच वस्तूचा वापर करुन त्यातील पात्र त्या वस्तूचा कसा वापर करत आहे हे दाखवायचे आहे. काय योग्य आहे आणि काय नाही हे वाचकांनी ठरवावे.

१. नर्मदाबाईने बुट्टी घेतली व त्यात गोवर भरुन घेतली.

(सध्या इथे प्रमाणभाषा,बोलीभाषा, शब्द, नवशब्दनिर्मिती, शुद्धलेखन अशा विषयांवर चर्चा चालू आहे, त्या अनुषंगाने)
***************************************************
अभारतीय शब्द

अजय सु. भागवत, पुणे. [ajaybhagwat@marathishabda.com]

http://www.marathishabda.com/shabda/?page_id=221

v भाषा

सध्या मराठी भाषा आणि भाषाशुद्धी, तसेच पर्यायी शब्दांची गरज यावरून बरेच लिहीले गेले आहे. यातून एक समान विचार पुढे आलेला दिसतो तो म्हणजे मराठी ही भाषा आपली मातृभाषा म्हणून आपल्याला प्रिय आहे.

'सिग्नल'साठी 'अग्निरथगमनागमननिदर्शनपट्टिका' किंवा तसलाच काहीतरी संस्कृतोद्भव शब्द रुळवण्याच्या
[भाषाशुद्धीवादी/सावरकरी?] प्रयत्नाचे काय हसे झाले, विसरलात एवढ्यात?)

राम राम मंडळी,

दादांची आज दहावी पुण्यतिथी.

सकाळमध्ये काही लेख आले आहेत ते या ठिकाणी वाचता येतील.

१. अळु माळु ( अवचिता परीमळू )
२. बोते (गण गण गणांत )
या दोन शब्दांची व्युत्पत्ती व अर्थ काय असावेत ?
३. क्ज् झ्त् ब् क्ज्य्र्त्म्म् न्स्त्य्त्रेन् पस्फोइश्द् ह्ज्क्ल्म्म्, हित्य्स्स्ल्

'यूनिकोड'साठी प्रतिशब्द.. 'एककूट' - चर्चेचा प्रस्ताव.

एखादे शब्दकोडे सोडवताना किंवा काही लिहीत असताना कधी कधी नेमके शब्द आठवत नाहीत. "अरे आता जीभेच्या टोकावर होता ... " अशी अवस्था होते बर्‍याचदा.

सत्यनारायणाच्या प्रसादासाठी सवामण रवा अणि सवा बाराशेर तूप लागले यावरून बर्‍याच अटकळी मांडण्यात आल्या. शेर आणि मण या परिमाणांत ज्यांनी कधीही काहीही मोजलेले नाही ते तिथेच गारद झाले. ;-) यावरून खालील विषयाची आठवण झाली.

जगप्रसिद्ध माणसे एकाच चित्रात. (माझे चित्र त्यात नाही ते सोडून द्या ;))

पण खालील चित्रातील सर्वांची नावे जाणून घेण्याची इच्छा आहे.

चला तर मग.

मित्र हो,
कदाचीत आपणास माहीत असेल सुद्दा, पण नसल्यास ही गुगल लॅबची लिंक उपयुक्त ठरू शकेल.
टंकलेखन सर्व साधारणपणे ग म भ न प्रमाणेच आहे.
http://www.google.com/transliterate/indic/

आपला
हेमंत

हे अंगुलिमालाप्रकाशचित्र विनोदबुद्धी बाजूला ठेवून पुनश्च पहा:

एक मदत हवी आहे.

आमचा यापूर्वीचा लेख गांभीर्यपूर्ण असला तरी त्यात अनवधानाने पण उत्स्फूर्तपणे "थैल्लर्ययुक्त" हा शब्दप्रयोग आल्याने उगीच वाद निर्माण झाला.