विचार

मागे एका लेखात सेंट्रिफ्यूगल फोर्सबद्दल विषय निघाला, तिथे "खरा" आणि मिथ्या="स्यूडो" या शब्दांबाबत चर्चा झाली (दुवा). त्यानिमित्ताने लक्षात आले, की अनेक भौतिकात 'सत्य' काय याविषयी वाचकांत मतभेद आहेत.

पुढील दोन सूत्रांचे भाष्य येथे देत आहे. पण मागच्या भागात असे लक्षात आले की वाचकांचे काही गैरसमज होते. त्याचे काही प्रमाणात सुरुवातीलाच निराकरण व्हावे.

(मागील भागावरून पुढे चालू)

आत्तापर्यंत आपण वैयक्तिक सृजनशीलतेबद्दल पाहिले. आता गटाच्या किंवा समूहाच्या एकत्रित सृजनशीलतेबद्दल पाहू.

(मागील भागावरून पुढे चालू)

मागील भागांत म्हंटल्याप्रमाणे सृजनशीलतेची अनेक उदाहरणे स्वत:च्या व इतरांच्या अनुभवांत तसेच वा़ड्मयांत - विशेषत: विनोदांत व चातुर्यकथांत आढळून येतात. त्यांतील काही उदाहरणे खाली दिली आहेत.

शाळेत असताना इतिहासाच्या पुस्तकात आपण शिकलो की प्राचीन काळात भारतातले कणाद ऋषी अणु-वादी होते. त्यावेळी अशी शंका माझ्या मनात आली, की मग त्यानंतर त्या ज्ञानाची प्रगती का नाही झाली?

एकदा आम्ही आपल्या संस्कृत वर्गात निरोप समारंभाला प्रमुख पाहुणे कोण बोलवायचे याची आपसांत चर्चा करत होतो.

आजचा सुधारक हे गेली एकोणीस वर्षे नागपुरहून प्रकाशित होते. विवेकवादी विचाराला वाहिलेले चिंतनशील मासिक अशी त्याची थोडक्यात ओळख करुन देता येईल. जात आरक्षण हा तसा संवेनाशिल विषय आहे. याला अनेक पैलू आहेत. तो काळ-पांढर.

(मागील भागावरून पुढे चालू)

आजच्या "स्टेट्समन्"च्या संपादकीयामधील एक लेख वाचला. पश्चिम बंगालच्या सरकारबद्दल भारताच्या "प्रमुख माहिती अधिकार्‍याने" काही गंभीर स्वरूपाची विधाने केली आहेत.

(१९२१ साली आइन्स्टाईन यांनी प्रिन्स्टन विद्यापीठात सापेक्षतासिद्धांतावर काही व्याख्याने दिलीत.

एखाद्या लोकप्रिय नवीन औषधावर बंदी येते, तेव्हा "असे कसे?" म्हणून प्रश्नचिह्न उभे राहाते. एक ताजे उदाहरण आहे मर्क कंपनीचे व्हायॉक्स (रोफेकॉक्सिब) हे वेदनाशामक औषध. २००४मध्ये हे औषध कंपनीने स्वतःहून विकणे बंद केले.

(मागील भागावरून पुढे)

नवीन कल्पना सुचण्यासाठी मेंदूला चालना देण्याचे काही मार्ग :

अहो आश्चर्यम्‌
"सुकन्या विद्यालय " ही मराठी प्रशाला.येथे वर्गपटावरील नांवे वर्णानुक्रमे आहेत. नववीतील चकिता लिमये,आश्वर्या लेले, आणि विस्मया लोंढे यांचे पटक्रमांक लागोपाठच्या तीन संख्या आहेत.

(हा लोकमित्रसाठी "बुंदीपाडू" लेखाचे उदाहरण म्हणून देत आहे.)

दोन ऐकीव गोष्टी. ऍशेस मालिका खेळण्यासाठी एकदा इंग्लंडचा चमू ऑस्ट्रेलियात गेला होता. विमानतळावर त्यांचे स्वागत करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटशी संबंधित काही लोक आले होते.

तर्कक्रीडा :६३: अनुकुट्टक (मेटॅपझल)
.....................................................
(सुंद आणि उपसुंद या शिवभक्त जुळ्या बंधूंविषयींचे एक कोडे मागे दिले होते.प्रस्तुत कोडे पुढच्या पिढीतील आहे.)

(मागील भागावरून पुढे)

आता मेंदूच्या व्यायामासाठी आणखी एक विषय घेऊ.

समजा, आपण पाचव्या मजल्यावर राहात आहोत. बाहेर जाण्यासाठी आपल्याला खाली रस्त्यावर उतरायचे आहे.

विषय पाहून चक्रावलात? विषय फार गहन आहे?

अमेरिकेच्या रॉजर स्पेरी या शास्त्रद्नयाने 'चंगु-मंगु ची कमाल' अर्थात 'उजवा मेंदू-डावा मेंदू' ही संकल्पना मांडली.

(मागील भागावरून पुढे)
५) पर्याय शोधल्यावर कुठल्याही पर्यायाच्या व्यवहार्यतेबद्दल विचार करण्यासाठी व त्याला व्यवहार्य स्वरूप देण्यासाठी डाव्या मेंदूचा वापर करतांना खालील क्रम ठेवावा.

मागील भागांत म्हंटल्याप्रमाणे स्वतःमधली सृजनशीलता विकसित करण्यासाठी मेंदूच्या दोन्ही भागांचा वापर करण्याचा सराव कसा करावा हे एडवर्ड् बोनो यांनी आपल्या "सीरियस् क्रिएटिव्हिटी" या पुस्तकांत दिले आहे.

वैदिक नगरी
..................

मागील भागांत म्हंटल्याप्रमाणे सर्वसामान्य प्रौढ माणसांच्या विचारप्रक्रियेंत उजव्या मेंदूचा वापर जवळजवळ नसतोच. हे कसे घडून येते?

सृजनशीलता म्हणजे नवनिर्मितीची क्षमता. सृजनशीलता खालील चार प्रकारांत दिसून येते.
१) एखादी अगोदर अस्तित्वांत नसलेली अशी गोष्ट निर्माण करणे जी व्यवहारोपयोगी ठरेल.

मुंबईमध्ये घरांच्या किमती आकाशाला भिडल्या आहेत. सर्वसामान्य लोकांना मुंबईत घर म्हणजे एक न पुरे होणारे स्वप्न वाटत आहे आणि नुकतीच एक बातमी वाचानात आली.

तो जगन्नियन्ताच सुख किंवा दु:ख आपल्याला आपल्या पूर्वसंचिताप्रमाणे धाडत असतो

या वाक्यावरून सदस्यांनी अनेक मते मांडली.

उपक्रमावरील दुसर्‍या एका लेखावरच्या प्रतिसादांवरून असे वाचण्यात आले की अनेकांना आजकालच्या राजकारण्यांविषयी फार अविश्वास वाटतो. नेते निव्वळ "राजकारण" करतात असे मत ऐकू येते.

> एक कोडं घालू?
जिथं 'गूळ', तिथं मुंग्या,
जिथं सुख-समृद्धी, तिथं 'उपरे', आक्रमणकर्ते'
तर मग सांगा पाहू!, 'गूळ' कसा लपवायचा?
>>गुळाचा आणि सुख-समृद्धीचा काय संबंध? हवं तर असं विचारा की 'सुख-समृद्धी' कशावर अवलंबून असते?

आजच्या काळात इंग्रजी भाषेला तिनं उभा केलेला 'विचारांचा दैदीप्यमान डोलारा' पाहून समृद्ध भाषा मानले जाते. खंरतर इंग्रजी भाषा ही फक्त 'समृद्ध' नसून 'साधन समृद्ध' ही आहे.

तीन महिन्यांपूर्वी यनावाला यांनी चालू केलेल्या विषयावर पुढे विचार येथे देत आहे.

काल मी मीना प्रभुंचे ग्रीकांजली वाचायला सुरवात केली. (पूर्ण नाहि केले हा भाग अलाहिदा). त्यात सुरुवातीलाच त्यांनी दहन आणि दफन यावर एक् टिप्पणी केली आहे.आता माझ्याकडे ते पुस्तक नाहि पण तो परिच्छेद साधारण असा होता

महर्षी ते गौरी पुस्तकात मंगला आठल्येकर महर्षी कर्वे, र. धों आणि गौरी देशपांडे या कर्व्यांच्या तीन पिढ्यांच्या स्त्री विषयक कार्याचा आढावा घेतात.

धर्मांतरण म्हणजे काय ? या चर्चेत 'जगाच्या इतिहासात हिंदूंनी अत्याचार केले, धर्मातरण केले, आक्रमणे केली याची कोठेही नोंद नाही' असा एक मुद्दा मांडला गेला.

"झालं गेलं गंगेला मिळालं", "शिळ्या कढीला ऊत आणून काय उपयोग?" इत्यादि आणि वगैरे...

ह्या नौटंकीच्या औलादीला

ई आवृत्तीच्या निमित्ताने

यांतील बहुतेक वचने इंग्रजीतून स्वैर भाषान्तरित करून घेतली आहेत.इंग्रजीत प्रत्येक वचनकर्त्याचे नाव आहे.

या वेळची बुद्धिमत्ता परीक्षेची प्रश्नपत्रिका खूपच अवघड होती.अधिकृत निकाल लागण्या पूर्वीच काही जणांना कुणकुण लागली की ऋतुपर्ण गर्ग हा विद्यार्थी या परीक्षेत पहिला आला आहे.ते अभिनंदन करण्यासाठी त्याच्या घरी गेले.ऋतुपर्णाला

लोकमान्य टिळकांनी गिरगाव येथील केशवजी नाईक चाळीत १८९३ साली सुरू केलेल्या मुंबईतील पहिल्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाची अखंड उत्सव परंपरा खंडित होण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

आयुष्यातला रसच संपलाय हो जसा काही! - २

नमस्कार!

तणाव म्हणजे काय, त्याची विविध कारणे, दुष्परिणाम, त्यावरील कायमस्वरूपी उपाय

तणाव एक सार्वत्रिक समस्या - आजच्या धकाधकीच्या जीवनामध्ये तणाव ही समाजाला

आयुष्यातला रसच संपलाय हो जसा काही!

चिंतोबा दुकानात गेले. त्यांनी १ किलो साखर मागितली.दुकानदाराने डाव्या पारड्यात एक किलोचे वजन ठेवले. उजव्या पारड्यात साखर तोलून दिली.

पाद्री व्हॅलेंटाइन खरेच `पॉवरबाज' आहे काय ?

तरीही ते म्हणतात, `आम्ही महाशक्ती होणार !'
दारूगुत्ते वाढताहेत, वेश्या रस्त्यावर खुणावताहेत
गॅसटंचाई भेडसावत आहे, झोपडपट्टी वाढत आहे ।। १ ।।
गुन्हेगारीच्या चित्रपटांची चलती आहे, दरोड्यांची संख्या वाढती आहे

माझ्या एका मित्राने ही गोष्ट सांगितली.तो म्हणाला;

मोहोरबंद केलेले तीन लखोटे आहेत.एक लाल, एक पिवळा तर एक निळ्या रंगाचा आहे.त्यांतील एकाच लखोट्यात एक हजार रुपयांची एक नोट आहे.अन्य दोन लखोट्यांत नोटेच्या आकाराचा कोरा कागद आहे.

पेट्रोल चा धंदा