विज्ञान

कालगणना भाग ३
या पुर्वी प्रियाली यांनी दीलेल्या चर्चा प्रस्ताव :-मराठी भाषेतील वारांची नावे आणि त्यांची निवड कशी आणि केव्हा केली. (दि. १५०४.२००७)

आपण वापरत असलेले दिवस, महीना,वर्ष:-

चिल्ड्रन्स ब्रिटानिका vol 3 1964 कॅलेंडरचा इतिहास आहे.कॅलेंडर म्हणजे काळाची विभाजन पद्धत.चांद्रमास व सौरवर्ष (solar year)

कालगणना -भाग १

काळचा प्रारंभ केव्हा झाला?

मला विज्ञान दिनाला विज्ञानातिल् चालु घडामोडि या विषयावर शाळेत भाषण करायचे आहे. त्यात कोणता विषय निवडु?? मला आपल्या पैकि कोणी मदत करेल का??
आपली,
म्र् दु ला

फल ज्योतिष्य/ होमिओपॅथी ह्यांच्या उपयुक्तते विषयी ही चर्चा नाही, उपक्रमींचा कल ह्या दोन गोष्टींमधे कुठे आहे जाणून घ्यायचे कुतुहल ह्या हेतूने विरंगुळा म्हणून हा धागा सुरू करत आहे.

जगातील सर्व प्रमुख धर्मांनी स्त्रियांना हीन लेखले आहे.त्यांचा छळ केला आहे.आपल्याकडे तर धर्मरूढींच्या नावाखाली निरपराध विधवांचे केशवपन करून त्यांना विद्रूप बनवले .

नुकतंच उपक्रमाच्या वाचकवर्गाविषयी प्राथमिक आकलन झालं. त्यातून वाचकवर्ग वाढवणे व वाचकांचा उपक्रमातला सहभाग वाढवण्याविषयी काय करावं असा प्रश्न उपस्थित झाला. एक सूचना अशी होती की लेखकांसाठी एक गाइड तयार करावं.

राजूच्या वाढदिवसाला त्याचे बाबा नेहेमीच काहीतरी गमती देत असत. त्यामुळे आज काय मिळणार याची त्याला उत्सुकता होती. बाबा सकाळी लवकर बाहेर गेले होते. राजूने बघितले तर टेबलावर एक त्याच्या बोटाहूनही छोटी पेन्सिल होती.

_______________________________________________

सोकाम्यत बहुस्याम प्रजायेती - त्याने इच्छा केली मी अनेक व्हावे, जन्म घ्यावे ( तैत्तिरीय उपनिषद २.६.४)

"आपही माली, आप बगीचा, आपही कलिया तोडता" - कबीर.

_______________________________________________

ग्लोबल वार्मिंग विषयी आपण जरा जास्तच संवेदनाशील झालो आहोत असं नाही वाटत?

And God said, Let there be light: and there was light
- Book of Genesis, 3rd verse.

"argument from design" किंवा रचना-दृष्टांत - वापरून ईश्वराचं अस्तित्व सिद्ध करण्याचे जे काही प्रयत्न झाले आहेत त्यांचा प्रातिनिधिक म्हणून मी खालील उतारा वापरलेला आहे. १८०२ साली विलियम पेलीने हे लिहिलं.

कधी जन्मली पृथ्वी ? जमल्या
निळ्या वायूच्या लगडी सलग
कधी ?
कधी अन् जडतेला त्या
मनामनाचे आले पोत ?
- बा. सी. मर्ढेकर

कबुतराच्या अचूकतेने घरी परतण्याच्या कुशलतेची माहिती मानवाला खूप आधी पासुन होती असे दिसते. ह्या कुशलतेचा वापर मानवाने लगेचच केला. ज्यांना हे कळाले की, कबुतरांमधेच असे काहीतरी विषेश आहे त्यांची स्तुती केलीच पाहिजे.

मित्रहो, महिन्यापूर्वी "महाजालीय शारदीय अंक" काढण्याबद्दलची मी माझी कल्पना आपल्यासमोर मांडली होती. त्या कल्पनेचं जोरदार स्वागत झालं.

ज्योतिषांनी केलेले भकित का चुकते?

आताच 'उपक्रम' वरील श्री शरद कोर्डे यांचे सृजनशीलतेवरील लिखाण वाचले. तेथे त्यांनी सृजनशीलता जोपासण्या साठी वेगवेगळी तंत्रे सांगीतली आहेत. यात एका तंत्राचा उल्लेख सापडला नाही ज्याचा मी विषेश अभ्यास केला आहे.

'शोले'तील जय-वीरू ही जोडी त्यांच्या मैत्री करता अख्ख्या भारतात हीट झाली ती सत्तरच्या दशकात. पण आज जय-शंतनू ही जोडी नुसत्या भारतातच गाजली नाहीतर ह्या जोडीने 'नासा'ला दणाणून सोडलं आहे.

फोर्थ डायमेन्शन - 33
जीन्सचे (जनुकांचे) बरोबरी करणारे मीम्स (पूर्वार्ध)

शारीरिक श्रमांपेक्षा बौद्धिक श्रमांनी अधिक थकवा येतो असा माझा अनुभव आहे. कॅल्क्युलेटर न वापरता तासभर केलेली आकडेमोड ही तासभर केलेल्या शारीरिक श्रमांपेक्षा अधिक थकवा आणणारी असते.

“हमारा बिज अभियान” (महाराष्ट्र) कार्यशाळा 2009, पुणे.
दुसरा दिवस

फोर्थ डायमेन्शन - 31

“हमारा बिज अभियान” (महाराष्ट्र) कार्यशाळा 2009, पुणे

नासा ने चंद्रा वर् पाण्याच्या शोधा साठी केलेला पण न झलेला ब्लास्ट का होऊ शकला नाही ?
या बद्दलची लौजीकल कारणे असलेला ले़ख खालील् लिंक वर गेल्या नंतर दोन तीन पोस्टच्या खाली जरूर वाचावा.

नास ने चंद्रावर पाण्याचा शोध घेण्यासाठी अनेक प्रयन्त केले आहेत. त्यापैकी एक आज झालेला प्रयोग जरा अधिक आक्रामक होता.

९ अक्टोबर रोजी नासा चंद्रावरती एका विवरा मधे स्फोट करून चांद्र पाण्याची तहान वाढवणार आहे .

भूताप: आटोक्यात ठेवण्याचे उपाय

मराठी अनुवादः नरेंद्र गोळे २००८११२४

मूळ इंग्रजी लेखः ग्लोबल वॉर्मिंग: मीन्स टु अरेस्ट
मूळ इंग्रजी लेखकः गोरा चक्रबोर्ती

एका परिचिताला भेटायला मी त्याच्या घरी गेलो होतो, त्या वेळेस तो घरी नव्हता. त्याच्या शाळकरी मुलाने दरवाजा उघडला. "आई आणि बाबा थोड्याच वेळात येणार आहेत." असे मला सांगितले आणि तो पुन्हा आपल्या अभ्यासाला लागला.

गेल्या जुलैच्या २२ तारखेला एक सुंदर सूर्यग्रहण झाले. या ग्रहणाची काही सुंदर छायाचित्रे माझ्याकडे आहेत.. या छायाचित्रांबरोबरच सूर्यग्रहणावर चर्चेद्वारे माहिती व्हावी यासाठी अल्पसा हा प्रयत्न ...

छायाचित्र - १

सूर्यग्रहण आणि चंद्रग्रहण यांचेविषयी लिहितांना सूर्यमालेची मांडणी दाखवण्यासाठी मी एक उदाहरण दिले होते.

ग्रहणे आणि त्यांचा तथाकथित प्रभाव या विषयावर उपक्रमावर चर्चा चालली होती. या चर्चेमध्ये आलेल्या प्रतिसादात कांही मूलभूत प्रश्न विचारून सभासदांनी या विषयाबद्दल आपली जिज्ञासा प्रकट केली आहे.

भाग २

भाग १

आपल्याभोवती दिसणारे जग कोणी निर्माण केले असावे ?

रात्रीच्या काळ्या आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर प्रकाशमान चंद्र उठून दिसतो, त्याचा प्रकाश दाहक नसल्यामुळे त्याच्याकडे टक लावून पाहता येते, त्याचा आकार रोजच्या रोज बदलतो, त्याच्या उगवण्याच्या व मावळण्याच्या वेळा बदलतात आणि त्याच

पृथ्वीभोंवती चंद्र जेवढ्या वेळात एक प्रदक्षिणा घालतो तेवढ्याच वेळात तो स्वतःभोंवती फिरत असल्यामुळे आपल्याला त्याची एकच बाजू दिसते.

'पृथ्वीभोंवती फिरता फिरता सूर्याभोंवती परिभ्रमण करण्याचा चंद्राचा अवकाशातील मार्ग' कसा आहे याबद्दल मी मागील लेखात लिहिले होते.

वर्षभरापूर्वी उपक्रमावर 'भूस्थिरवादाचा पुरस्कार'या विषयावर कांही विद्वज्जनांत विस्तृत अशी चर्चा झाली होती. (दुवा) अलीकडेच ती वाचण्याचा योग मला आला.

झोपेत पडणारी स्वप्नं जागेपणी आठवतात तेव्हा ती निरर्थक, विस्कळित व असंबद्ध वाटतात. तरीदेखील स्वप्नांबद्दल माणसांना नेहमीच एकप्रकारचे कुतूहल वाटत आले आहे.

"चंद्रयान एका दिवसात (पृथ्वीवरच्या) चंद्राभोवती बारा वेळा फिरत असले तरी चंद्राबरोबरच ते सुध्दा सत्तावीस दिवसात एक पृथ्वीप्रदक्षिणा घालत राहीलच आणि पृथ्वी व चंद्र या दोघांच्याही सोबत सूर्यालासुध्दा एका वर्षात एक प्रदक्षिणा

अलिकडेच बिपीन यांच्या लेखाद्वारे आपल्याला काही पाश्चात्य लेखकांच्या उत्तमोत्तम लिखाणाबद्दल लिहिलेल्या "पश्चिमप्रभा" या पुस्तकाची ओळख करून मिळाली.

वर्ल्ड वाईल्ड लाइफ फंड (WWF) व सिडने मॉर्नींग हेराल्ड यांच्या सौजन्याने मार्च २००७ मधे सिडनी ऑस्ट्रेलिया येथे क्लायमेट चेंज विषयावर जनजागृती अभियान निमित्ताने पहीला "अर्थ अवर" साजरा केला.

चंद्रयानाच्या उड्डाणाच्या अनुषंगाने गुरुत्वाकर्षण , अग्निबाण , अंतरिक्षात भ्रमण , उपग्रह , अग्निबाणांची निर्मिती आणि चं

चंद्रयानाच्या उड्डाणाच्या अनुषंगाने गुरुत्वाकर्षण , अग्निबाण , अंतरिक्षात भ्रमण , उपग्रह आणि अग्निबाणांची निर्मिती या पहिल्या पांच भा

थोडक्यात : वेगवेगळ्या देशांत लोकसंख्या वाढीचा आणि संसर्गजन्य/जुनाट रोग दिसण्याचा क्रम समांतर असतो. त्याविषयी मांडलेल्या संक्रमण सिद्धांतांचे वर्णन या लेखात केलेले आहे.

प्रस्तावना

गुरुत्वाकर्षण आणि अग्निबाण या अवकाशाच्या संशोधनाशी निगडित असलेल्या विषयांच्या ज्ञानाची थोडी उजळणी करण्याचा प्रयत्न मी या आधीच्या दोन लेखांत केला होता.

एक प्रश्न विचारत आहे. येथे याचे उत्तर मिळेल याची खात्री आहे.

भारताने अवकाशात पाठवलेल्या चन्द्रयानासंबंधीच्या बातम्या वाचून सर्व सामान्य वाचकांना त्या प्रयोगाचे जेवढे आकलन झाले त्यापेक्षा जास्त कुतूहल अनेकांच्या मनात कदाचित निर्माण झाले असेल.

हा लेख मनोगताच्या दिवाळी अंकामध्ये प्रसिद्ध झालेला असला तरी मनोगताचे सदस्य नसणार्‍या व्यक्तींचेही अभिप्राय जाणून घ्यावेत, तसेच, लेखामध्ये दिलेली माहिती, वापरलेले पारिभाषिक शब्द ह्यांविषयीही चर्चा व्हावी ह्या हेतूने लेख इथ