इतिहास

संगीत सम्राट तानसेनाची गणेशभक्ति

ब्रिटिश ग्रंथालयाच्या संकेतस्थलावर सोमनाथ मंदिराच्या भग्नावशेषांचे काही फोटो मिळाले. हे फोटो १०० वर्षांपूर्वीचे असल्याने कॉपीराईटचा भंग होत नाही. त्यातले काही खाली देत आहे.

दुसऱ्या महायुद्धाची आपत्ति जगावर लोटनारा हिटलर , याचे व्यक्तिमत्व होते तरी कसे ?

साम्यवादी (Communist) विचारवंत व त्यांचा मुद्दाम केलेला विपर्यास (Deleberate distortion)

(परम-मित्र दिवाळीअंक 2006)

ले. अरविंद बाळ

(परम-मित्र दिवाळीअंक 2006)
ले. अरविंद बाळ
सेक्युलॅरिझम् एक सर्वंकष विचार - भाग १

(परम-मित्र दिवाळीअंक 2006)

ले. अरविंद बाळ
लेखकाविषयी प्रास्ताविक इथे केले आहे

Secularism ची व्युत्पत्ति, अर्थ आणि इतिहास

वेद... केव्हा व कोठे रचले ?

वेद रचनेचा (लेखनाचा नव्हे) काळ व ते कोठे रचले गेले असावेत याबद्दलचा एक आढावा.

सध्या ऋग्वेदावरून बरीच चर्चा चाललेली दिसते. ॠग्वेदाच्या संदर्भात श्री. शरद, श्री. चंद्रशेखर आणि इतर अनेकांची मते वाचली. ऋग्वेदाचे स्थान हे प्राचीन जीवनाचा वेध घेण्याच्या दॄष्टीने महत्त्वाचे आहे. यावेळी श्री.

महाभारतकाल

ऋग्वेदकाल (क्रमश :)

उपक्रमावर "आपले धर्मग्रंथ कधी लिहिले गेले" या मालिकेत सध्या ऋग्वेदाबद्दल चर्चा चालू आहे. त्यात ऋग्वेदाबद्दल भारावून टाकणारे साहित्य अशा प्रकारचा उल्लेख आला आहे.

ऋग्वेदकाल- (क्रमश:)

ऋग्वेद काल

१९५० मध्ये संसदेमध्ये घुसखोरीचा विषय विचारार्थ घेण्यात आला. या प्रश्नाची गंभीरता तत्कालीन गृहमंत्री सरदार वल्लभभाई पटेल यांना जाणवली होती.

इ.स.पूर्व 5000 वर्षे या कालात, भारतीय द्वीपकल्पात असलेल्या मानवी वसाहतींची तात्कालिक परिस्थिती कशा प्रकारची होती हे आपल्याला जाणून घ्यायचे असेल तर आपल्याला गंगेचे खोरे सोडून, पश्चिमेकडे सिंधू नदीचे खोरेही ओलांडून, बलुचिस्तानप

कोण हा कुश्टोबा? कुठला हा कुश्टोबा? कधीचा? काय केले कुश्टोबाने?

खालील पदे, हुद्दे आणि त्याबरोबर चालत येणारे हक्क आणि अधिकार यांची माहिती हवी आहे. तसेच, समानार्थी भासणार्‍या शब्दांत काही अर्थच्छटांचे फरक असल्यास तीही माहिती हवी आहे. काही पदे खाली दिली आहेत.

१. जहागिरदार
२. जमीनदार
३. वतनदार

ज्या मूळ लोककथेवरून वाल्मिकीने रामायण हे महाकाव्य रचले ती कथा, मूळ कधी घडली असेल किंवा आख्यायिका म्हणून रूढ झाली असेल याचा काही अंदाज बांधता येण्याची शक्यता अजमावण्याआधी काही मुद्यांचा परामर्श घेणे योग्य ठरेल असे मला वाटते.

खाली लोकप्रभामधील लेखाचा दुवा दिला आहे. त्यात इतिहासतज्ज्ञ डॉ. जयसिंग पवार हे आधी दादोजी हे शिवाजीचे गुरू आहेत या मताचे होते तर आता दादोजी शिवाजीचे गुरू नाहीत या मताचे झाले, याबद्दल उहापोह केला आहे.

वाल्मिकी रामायण

'उपक्रमच्या' दिवाळी अंकामधला, 'भारतातील मूळ रहिवासी' हा माझा लेख वाचून, श्री. आल्हाद देशपांडे यांनी मला ई-मेल द्वारे त्यांचा प्रतिसाद पाठवला आहे.

ईटानगर् किल्ल्याचे बांधकाम हे १४ ते १५ व्या शतकातील आहे. संपुर्ण किल्ल हा विटांनी बांधला आहे म्हणुनच याचे नाव ईटाफोर्ट् असे असावे. किल्ल्याचे बांधकाम हे अव्यवस्थीत रित्या बांधल्यासारखे वाटते.

पुण्याचे पेशवे, बावनखणी व घाशीराम कोतवाल ह्यांच्याबद्दल माहिती हवी आहे.

प्रश्न:

यंदाच्या 'मौज'च्या दिवाळी अंकात महात्मा गांधींनी केलेल्या मिठाच्या सत्याग्रहाविषयी पत्रकार अंबरिश मिश्र यांचा एक छान लेख आहे. एरवी गांधीजींनी केलेले हे एक आंदोलन या पलीकडे त्याची आपल्याला फारशी माहिती नसते.

पुण्याच्या सार्वजनिक काकांबद्दल काही प्रश्नांची उत्तरे हवी आहेत.

१. सार्वजनिक काकांचे खरे नाव काय होते?
२. काकांचा कालखंड कोणता ?
३. त्यांना लोकांनी 'सार्वजनिक काका' ही पदवी कधी व का दिली?

मनुस्मृती... थोड्या विस्ताराने.

स्मृतीच्या १२ अध्यायांमध्ये ( श्लोक न देता, त्यांत) कोणकोणते विषय आले आहेत ते पाहू,
(१) जगाची उत्पत्ती, मन्वंतर कथन, चतुर्युग प्रमाण, आयु;प्रमाण, चारही वर्णांची कर्मे.

मनुस्मृती

आजच्या लोकसत्तेतला लेख इथे देत अहे. भलती महत्त्वाची माहिती दिल्यासारखा आविर्भाव आणला आहे. आणि उलटीसुलटी माहिती दिली आहे. इथे माझ्यापेक्षा अभ्यास जास्ती असणारे खूप आहेत. कृपया त्या लेखावर चर्चा करुया.

नथूराम आणि हिटलर ह्या दोन व्यक्तिमत्त्वांबद्दल हिंदुत्ववाद्यांना नेहमीच कमालीचे आकर्षण राहिलेले आहे.

काही मासलेवाईक वक्तव्ये पाहा:

जसवंत सिंग ह्यांनी नुकतीच भाजपाची तुलना 'कू क्लक्स क्लॅन'शी केली. तर अरुण शौरींनी राजनाथ सिंगांना कधी 'ऍलिस इन दी ब्लंडरलँड' तर कधी 'टारझन' असे म्हटले. त्यांनी भाजपाला 'कटी पतंग' असेही म्हटले. आणि शीर्षस्थ नेतृत्वाला 'हम्टी डम्टी.'

मागच्या आठवड्यात माझ्या ऑफिसमधल्या सहकाऱ्याने (हा दाक्षिणात्य, कन्नडिगा आहे) मला आधी विचारले की गणपतीच्या दोन बायका आहेत का? आणि असतील तर त्यांची नावे काय?

यावज्जीवेत सुखज्जीवेत ऋणं कृत्वा घृतं पिबेत
भस्मीभूतस्य देहस्य पुनरागमनं कुतः

अनुवादकाचे प्रास्ताविक : प्राचीन भारतातील धार्मिक आणि सामाजिक घडामोडींबद्दल विचार उपक्रमावर अधूनमधून होतो. अशा संवादात बौद्धधर्माचा उल्लेख सहजच येतो.

महाभारत-४
महाभारत वाचतांना निरनिराळ्या राज्यांचा उल्लेख येतो व ती राज्ये नेमकी कोठे होती हे लक्षात
येणे काही वेळा कठीण होते. त्यावेळी निरनिराळ्या प्रदेशांना काय म्हणत याची कल्पना यावी
म्हणून एक नकाशा देत आहे.