घरंगळलेले अनुस्वार

मराठी साहित्य महामंडळाने १९६१ मध्ये सर्व अनुच्चारित अनुस्वार काढून टाकले. त्याचा फायदा प्रमुखाने खिळेजुळार्‍यांना, लेखनतपासनिकांना, विद्यार्थ्यांना आणि शिक्षकांना झाला. वाचकांचा तोटाच झाला. अर्थनिष्पत्तीसाठीचे अनुस्वार काढून टाकल्यामुळे नाव आणि नांव, तात/तांत , पाच/पांच, का/कां, की/कीं, घाट/घांट, घोडे/घोडें, गुरू/गुरूं, नावे/नांवे/नावें, खाऊ/खाऊं इत्यादी वाचताना वाचकांचा संभ्रम होऊ लागला. कायद्याची पुस्तके लिहिणार्‍यांना अनेक अडचणींना तोंड द्यावे लागू लागले. इंग्रजी शिकवताना इट्‌ म्हणजे 'ते 'आणि दे म्हणजे पण 'ते' हे समजावणे कठीण झाले. नें, ईं, शीं, ंत, ईं, आं इत्यादी प्रत्ययातील अनुस्वार गेल्याने काव्ये नीरस झाली. 'जेव्हां','तेव्हां'चे अनुस्वार का काढले तर म्हणे लोक अनुस्वार व्हां च्या ऐवजी पहिल्या अक्षरावर देत होते आणि तसाच उच्चार करीत होते!

हे सर्व नियम यथातथ्य पाळणे कठीण होत चालल्याने लोक अनुस्वार घरंगळवायला लागले असावेत. जाहिरातदार आणि बरेच लेखक आपली अनुस्वारांची खुमखुमी लिखाणात बोली भाषा वापरून करायला लागले. शुद्धलेखनाच्या तेराव्या नियमानुसार वैचारिक लिखाणात नपुसकलिंगी एकारान्त शब्द अं-कारान्त लिहिणे अपराध असला तरी असे लिखाण सर्रास होते. याचा अतिरेक म्हणजे हल्ली बोलताना जिरे-मिरे या पुल्लिंगी शब्दांचा उच्चार जिरं-मिरं असा अशुद्ध ऐकू यायला लागला आहे. (जिरूं-मिरूं हे शब्द पूर्वी होते, तेव्हा हे क्षम्य होते.) तरीसुद्धा आडनावातील 'गांव'चा आणि टपालहंशील मधला अनुस्वार काढणे कुणालाही जमलेले नाही.
जगन्‍नाथरावसुद्धा असे लिखाण करून अनेक प्रतिथयश लेखकांचे भक्तिभावाने अनुशीलन करीत असल्याचे दिसते.---वाचक्‍नवी

उदा. 'संडासमार्जन' वगैरे??? *क्षमस्व!*

आणि अव्दैत...

मराठी असे आमुची मायबोली तिला बैसवूं वैभवाच्या शिरी |
***********************************
श्री. वचक्नवी लिहितात "शुद्धलेखनाच्या तेराव्या नियमानुसार वैचारिक लिखाणात नपुसकलिंगी एकारान्त शब्द अं-कारान्त लिहिणे अपराध असला तरी असे लिखाण सर्रास होते." त्यांच्या या विचाराशी मी पूर्ण सहमत आहे. "त्यानं तसं केलं, त्यामुळं असं झालं." असले लेखन आता इतके रूढ झाले आहे की त्यावर आता कोणाचीच मात्रा चालेनाशी झाली आहे.अनुस्वार घरंगळले तर तो लेखनदोष मानला जातो. मात्रा कापणे हे आता सुप्रतिष्ठित झाले आहे. त्यामुळे नपु.एकारान्त शब्द मात्रेसह लिहिले तर लोक वेड्यांच्या इस्पितळात पाठवतील असे श्री. जगन्नाथ म्हणतात ते खरे आहे. पाठविले तर जायला हवे! दुसरे काय करणार !

अरे एवढा साधा फरक ध्यानात येत नाही? अनुस्वार पुढच्या अक्षरावर टाकणं ह्यात गोंधळ आहे. मात्रा कापणं ठरवून केलेलं आहे.

शिवाय केले/केलं मधला फरक वेगळा, त्याने/त्यानं मधला वेगळा. तो शुद्धलेखनवाल्यांना शंभर वर्षांत समजणार नाही. कारण त्यांना चूक की बरोबर हे माहीत. लिखाणात "सोशल" छटा आणता येतात हे माहीतच नाही.

मजकूर संपादित. व्यक्तिगत रोखाचा भाग वगळला आहे.

मराठी असे आमुची मायबोली तिला बैसवूं वैभवाच्या शिरी |
***********************************
ललित लेखनात तसेच संवादलेखनात असे मात्राहीन लेखन मान्यच आहे. आमचा (श्री. वासुदेव यांचा तसेच माझा) विरोध आहे तो वैचारिक लेखनासंबंधी. तिथे तरी प्रमाणभूत भाषा असावी ,असे मत आहे.
.......................................................................
सुधारणा:वरील प्रतिसादात श्री. वासुदेव यांचे नाव लिहिले गेले आहे. वस्तुतः तिथे श्री. वाचक्नवी यांचे नाव हवे होते.चूक झाली. क्षमस्व.

ललित लेखनात तसेच संवादलेखनात असे मात्राहीन लेखन मान्यच आहे. आमचा (श्री. वासुदेव यांचा तसेच माझा) विरोध आहे तो वैचारिक लेखनासंबंधी. तिथे तरी प्रमाणभूत भाषा असावी ,असे मत आहे.

सहमत. आणि माझी स्वतःची तशी असावी असा माझा प्रयत्न असतो. पण ते नेहमीच जमते असे नाही. (मग त्याला वैचारिक म्हणायचे नाही ही एक तोड अाहे!)

"तुटक वाक्ये" हा जो प्रकार अाहे तो मात्र मला अावडतो. मुद्दाम करावासा वाटतो. "पण", "नंतर", "कारण" इत्यादि शब्दांनी सुरू होणारी वाक्ये, मोठ्या वाक्याला टेकू देणारी लहान लहान वाक्ये, ही मला अावडतात. त्यांना थोडासा "लीळाचरित्रा"चा वास येतो. म्हणून प्राचीन काळी मोठेमोठे पंडित लोक अशी मराठी बोलायचे, अशी एक माझ्या मनात कल्पना अाहे. शिवाय मराठीतले बरेच श्रेष्ठ वैचारिक वाङ्मय संवादरूपाने अाणि देशी भाषेत झाले अाहे हे विसरू नये!

देवनागरी प्रत्येक संगणकावर साधीसोपी असेलच असे नाही, म्हणून अजूनतरी लोकांना "संशयाचा फायदा" (आला का लक्षात अर्थ?) द्यावा असे मला वाटते. पण काहीकाही लोकांच्या लेखनात शुद्धलेखनाचे अक्षरशः कुरुक्षेत्र झालेले दिसते ते बघून वाईटही वाटते . . .