प्रताधिकार आणि कोडी, विनोद वगैरे

पूर्वी मनोगतावर डार्विनच्या सिद्धांताविषयी मराठीतून एक अत्यंत माहितीपूर्ण लेख एका लेखिकेने लिहिला होता. त्यातील मूळ माहितीवर नव्हे तर, असे लेख म्हणजे चार ठिकाणांतून गोळा केलेली माहिती आहे असे "डिस्पराजिंग" (अनुल्लेख करणारे) प्रतिसाद आले होते. बराच वादही झाला होता. लेखावर टीका करणार्‍यांपैकी एक जुने जाणते सदस्य, संत साहित्याचा नियमीत अनुवाद करत होते. अर्थात शंभराहून अधिक वर्षे मूळ लेखनाला होऊन गेल्याने संतसाहित्याचा अनुवाद करणे हे प्रताधिकार कायद्याचे उल्लंघन ठरत नाही. पण सदर सदस्यांनी डार्विनच्या लेखनालाही अनेक वर्षे झाल्याने अगदी त्याच्या लेखनाचे शब्दशः भाषांतर देखील कुठल्याही कायद्याचे उल्लंघन ठरत नाही, ह्याकडे काणाडोळा केला.

दुसरे उदाहरण. मी टॉर ह्या आज्ञावलीचा मनोगतावरील "टू मेनी रीक्वेस्ट्स, ट्राय लेटर" ह्या कुप्रसिद्ध संदेशाला टाळण्यासाठी वापर केला. माझ्या अनुभवाविषयी एक लेख मनोगतावरच लिहिला. त्यावर एका सदस्याचा प्रतिसाद असा आला, की "मी हा लेख क्षयज्ञ ह्या मासिकात वाचला आहे, त्याचे मराठीकरण आपण केले आहे". सदर सदस्याला मी आजवर जिथे संधी मिळेल तिथे आपल्या वक्तव्याचे समर्थन करण्यासाठी पुरावे मागितले आहेत, परंतु खेदाची बाब अशी की अद्याप हा सदस्य ते पुरावे न देता "उजळ" माथ्याने वावरतो आहे. आणि इतर सदस्यही त्याला ते पुरावे मागत नाहीत. नव्हे काही सदस्य तर "मग ? असा आरोप केला तर काय बिघडले?" अशी भूमिका घेताहेत ! (अर्थात त्यांनी ही सिलेक्टिव्ह भूमिका घेणे, हे त्यांच्या एकूण विश्वजालाच्या वावरातूनच कळते.)

असे आणखीही अनुभव आहेत. पण सदस्यांना त्याविषयी फारशी कल्पना नसल्याने आणि त्यातील मूळ विधाने सत्यासत्यतेच्या कसोटीवर पारखून पाहणे हे सदस्यांसाठी खूपच वेळ घालवणारे ठरेल, म्हणून अशी विधाने येथे लिहित नाही.

वेळ पडल्यास, आणि सदस्यांची तयारी असल्यास ती सादर करणे मी माझे कर्तव्य समजीन.

- युयुत्सु

--
पांडवांकडून लढलेला एकमेव कौरव (पूर्वाश्रमीचा सर्किट)

सदर लेखात नेहमीप्रमाणेच अभ्यासपूर्ण लेखन युयुत्सु यांच्याकडून अपेक्षित आहे. काही मित्रांशी झालेल्या चर्चेनंतर जीएंचे माणसे: चे पुढील भाग मनोगतावर देणे सध्या थांबवले आहे. ते लेखन पुन्हा सुरु करण्यासाठी/न करण्यासाठी ही लेखमाला उपयोगी ठरावी.

मात्र या लेखाचे स्वरुप मनोगतावर व इतर ठिकाणी झालेल्या चर्चांवर टीका असे होऊ नये असे वाटते.

कोडी, विनोद यांचा मूळ उगम माहिती नसल्यास(तो नसतोच बहुतेकदा) 'ही कोडी/विनोद त्यातला काही भाग/पूर्ण भाग हे इतरत्र वाचलेल्या/ऐकलेल्या माहितीचे संकलन आहे.मूळ स्रोत माहिती नाही' असा काहीसा डिसक्लेमर देऊन हा वाद सोडवता येईल असे वाटते.
य नां ची कोडी त्यांनी पूर्णतः स्वतः बनवलेली नसली तरी त्यातले त्यांचे उत्कृष्ट मराठीकरण, नावे, भाषा हे निश्चित क्रिएशन या सदरात मोडते. या कोड्यांच्या मूळावरुन वाद करत बसण्याऐवजी ती सोडवून प्रत्येकाला आनंद मिळावा असेही वाटते.

मिलिंदकाका,

लेख छान आहे. या विषयावर अजूनही असे काही लेखन येऊ द्या..

--तात्या.

अवांतर -

उपक्रमावरील लेखनाच्या विषयांच्या यादीत "कायदा" हा उपविभाग नाही, म्हणून तत्वज्ञान ह्या विषयांतर्गत हा प्रस्ताव सुपूर्द करावा लागतोय,

शेम शेम! माहिती आणि विचारांच्या देवाणघेवाणीच्या संस्थळावर 'कायदा' हा विभागच नाही! आता बोला! माहिती आणि विचारांच्या देवाणघेवाणीमध्ये ललितलेखनासोबतच कदाचित 'कायदा' विभागही बसत नसावा! ;)

आपला,
(मधल्या आळीतला!) तात्या देवगडकर.

शेम शेम! माहिती आणि विचारांच्या देवाणघेवाणीच्या संस्थळावर 'कायदा' हा विभागच नाही! आता बोला! माहिती आणि विचारांच्या देवाणघेवाणीमध्ये ललितलेखनासोबतच कदाचित 'कायदा' विभागही बसत नसावा! ;)

हा हा हा!
तात्या तुम्ही म्हणजे अगदी अस्सल नमुना अहात! ;)

नवा प्रतिसाद पाठवा

तुमचे नाव:
गुंडोपंत

~ अरे!? चुकुन सगळेच कॉपी झाले वाटते :) ~

मिलिंद, विषय फारच चांगला आहे. उदाहरणार्थः माझे शब्दवर माझी एक कविता अशीच एक मेकांमध्ये देवाण घेवाण करतानाच्या गप्पांमध्ये दिसली होती. मला वाटत कि हे लेखन माझे नसुन अमुक अमुकचे आहे ते सांगणे त्या लेखनाचे, लेखकाचे आणि जो सांगतो आहे त्याचे महत्व वाढवते. एकुणच माझेशब्द वर असे प्रकार जास्त आहेत असे वाटु लागले आहे. आता या प्रकारचे संकेतस्थळ म्हणजे जिथे बराचसा माल ढापिव आहे ते विकुन पैसा मिळवणे हे कितपत योग्य आहे?

योगेशरावांनी आमच्या "नेहमीच्या" अभ्यासपूर्ण शैलीत प्रतिसाद द्यावे असे सुचवले आहे, त्यामुळे हा प्रतिसाद ;-)

कायदे बनवणारी मंडळी बहुतेक देशात लोकनियुक्त प्रतिनिधी असतात. परंतु ते फक्त आपल्या मतदारांच्या मागणीवरून वाट्टेल ते कायदे बनवू नयेत, म्हणून देशांच्या घटनांनी त्यांच्यावर नियंत्रण म्हणून न्यायालयाची योजना केलेली आहे.

जोवर एखाद्या कायद्याचा वापर करून सर्वोच्च न्यायालय कुणाला शिक्षा ठोठावत नाही, तोवर त्या कायद्याची अधिकृतता प्रश्नांकितच असते.

तसेच बरेच दिवस ह्या प्रताधिकार कायद्याचे झाले.

परंतु, अमेरिकेतील सर्वोच्च न्यायालयाच्या एका निर्णयाने ह्या कायद्याच्या बर्‍याचशा कलमांवर शिक्कामोर्तब झाले, ते एका खटल्यात ह्या न्यायालयाने दिलेल्या निर्णयातून.

गॉन् विथ द विंड ही श्रीमती मार्गारेट मिचेल ह्यांनी लिहिलेली कादंबरी अमेरिकेतील यादवी युद्धावर कल्पिलेल्या एका कथेवर आधारित आहे. परंतु ही कथा गोर्‍या लोकांच्या भूमिकेतून लिहिलेली आहे असे मानून ऍलिस रँडल ह्या लेखिकेने "द विंड बी गॉन" नावाची कादंबरी लिहिली. कथा तशीच (तीच, म्हणायला हरकत नाही), पात्रेही तीच, पण कथा वर्णणारी व्यक्ती काळी. भाषा साधारणतः अमेरिकेतील काळे लोक वापरतात तशी अशुद्ध (प्रमाणबाह्य म्हणणे अधिक योग्य) एबोनी.

न्यायालयाचा निर्णय असा की असे सगळे फरक जरी असले, तरी कथा आणि पात्रांच्या साम्यामुळे ही नवीन कादंबरी श्रीमती मिचेल् ह्यांच्या मूळ कादंबरीवर आधारित आहे, हे कळायला वाव आहे. आणि त्यामुळे प्रताधिकार कायद्याचा ह्या साहित्यात भंग केला गेलेला आहे.

(परंतु नंतर सर्वोच्च न्यायालयाने,हे एक विडंबन आहे, म्हणून ह्या कादंबरीच्या प्रकाशनाला परवानगी दिली.)

ह्या एका निर्णयाने प्रताधिकार कायद्याला न्यायालयाचा पाठिंबा मिळाला, त्यातील खाचाखोचा उघड केल्या, आणि त्यामुळे हा कायदा खर्‍या अर्थाने कायदा ठरला.

- युयुत्सु
--
पांडवांकडून लढलेला एकमेव कौरव (पूर्वाश्रमीचा सर्किट)

प्रश्न अवघड आहे. यात वेगवेगळे पैलू आहेत. महाजालावर लिहिताना जेवढे माहित असतील तेवढे संदर्भ देणे केव्हाही चांगले. साहित्यामध्ये या प्रश्नाचा विचार करताना काही प्रमाणात सापेक्षता येते. (जगात फक्त 'क्ष' कल्पना असतात, सर्व साहित्य या कल्पनांवर आधारलेले असते अशी ऐकीव माहिती आहे. क्ष = ? हे लक्षात नाही.)
खुद्द शेक्सपिअरचे हॅम्लेट हे ही उर हॅम्लेट नावाच्या ग्रीक नाट्यावर आधारलेले होते. (चू. भू. द्या. घ्या.)
हिंदी चित्रपटांची गोष्टच वेगळी. रामू एकाच गॉडफादर वरून न सांगता सत्या आणि सांगून सरकार काढतो. पण रामू हे हुशारीने करतो त्यामुळे पटकन लक्षात येतेच असे नाही. :)

----
L'enfer, c'est les autres -- Jean-Paul Sartre