कल्पनागार - भाग २

प्रतिसाद समजला नाही,
थोडी जास्त माहीती देता का ?

राज जैन

काहीतरी करावे हा विचार मनात असणे म्हणजेच तुम्ही जिवंत आहात ह्याचे लक्षण आहे !!! काय म्हणता !

राज,

हे चित्र माझा प्रतिसाद योग्यपणे व्यक्त करू शकेल. एका बिंदूचे अचूक स्थान ठरवण्यासाठी, तो बिंदू तीन वर्तुळांचा छेदबिंदू असणे आवश्यक आहे.

--
सर्किटधर्मात कुठलाही शुद्धिचिकित्सक वापरत नाहीत.

जीपीएस हे तंत्र अक्षांश व रेखांश ह्यावर अवलंबून आहे हे खरे पण माझे मत आहे की अजून देखील काही पुरक प्रणाली व्यवस्था ह्याबरोबर वापरली जाते का ?

जीपीएस हे तंत्र काम कसे करते....
ह्याची काही माहीती मिळेल का ?
वर तुम्ही लिहल्याप्रमाणे मी विचार केला तेव्हा काही गोष्टी माझ्या लक्षात आल्या त्या खालील प्रमाणे असाव्यात.
जीपीएस साठी एक उपग्रह असावा
जीपीएस साठी एक रिसीव्हर असावा (जो माहीती उपग्रहाकडून ग्रहण करेल)
जीपीएस साठी एक प्रेक्षपक देखील असावा (जो माहीती उपग्रहाकडे पाठवेल)
* जीपीएस साठी एक माध्यम देखील असावे (जो उपग्रहातील व प्रेक्षपकातील माहीतीचे विष्लेशन करुन योग्य ती माहीती ग्राहकापर्यंत पोहचवत असेल)

* हे माध्यम् काय असावे ? अथवा ही प्रणाली कुठली असावी ? कारण ही माहीती गरजेची नाही आहे पण महत्वाची आहे, कारण काही गैर-कामासाठी जर जीपीएस तंत्राचा उपयोग केला गेला तर ? कुठली माहिती ग्राहकाला समजने महत्वाचे आहे अथवा समजने महत्वाचे नाही आहे हे कसे ठरवले जात असावे ?

उदा. माझे एक वाहन समजा भारताच्या एका अती महत्वाच्या अणूप्रकल्पाच्या आसपास (१०-१५ ते ५०-४० कीमी च्या अंतरावर) असेल तर ? ती माहीती कशी दीली जाईल ? म्हणजे पोखरण च्या जवळून एखादा रस्ता जात आहे व त्या रस्त्यावर माझे वाहन आहे व मी एखादया देशद्रोही संस्थेचा सदस्य आहे व मला ही माहीती व जागा कळली तर मी काय करु शकतो ? ती माहीती त्या संस्थेस देईन व ती संस्था त्या जागी आक्रमण करेल .... बरोबर ना ? मग हे कसे ठरवले जाते की कोणती जागा ही अती महत्वाची आहे व कोणती नाही ? की मोबाईल तरंग रोखणारी जशी प्रणाली वापरली जाते तशी एखादी जीपीएस तरंग रोखणारी प्रणाली अस्तीत्वात आहे ? तर अशी प्रणाली आहे तर त्याचा वापर करुन एखादा वाहन चालक आपल्या मालकाचा उल्लू बनवणार नाही हे कसे ठरवले जाते ?

प्रश्न खुप आहेत पण काय करावे माहीती देखील आवश्यक आहे ;)
ह्यामुळे माझा किती फायदा होईल हे माहीत नाही पण संस्थळाच्या सदस्यांना एक महत्वपुर्ण माहिती मिळेल अशी अपेक्षा. कारण जे प्रश्न माझे आहेत तेच सर्व सामान्य सदस्यांचे आहेत असे मी समजतो आहे.
राज जैन

काहीतरी करावे हा विचार मनात असणे म्हणजेच तुम्ही जिवंत आहात ह्याचे लक्षण आहे !!! काय म्हणता !

जीपीएस साठी वाहनात फक्त रिसीव्हर असतो.
उपग्रहाला माहिती पाठवण्यास किती पॉवर लागेल, ते बघा, म्हणजे सामान्य प्रक्षेपक उपकरण त्यासाठी गाडीत बसवता का येत नाही, ते कळेल.
इतर तंत्रज्ञ त्याविषयी माहिती देतीलच पण विकीपीडिया वरची जीपीएस विषयी माहिती बरीच अचूक आहे असे वाटते.

- सर्किट

--
सर्किटधर्मात कुठलाही शुद्धिचिकित्सक वापरत नाहीत.

तुमचा प्रतिसाद वाचला व आवडला ही, भविष्याची एक झलक तुमच्या प्रतिसादामध्ये दिसली.
पण तुम्हाला आठवतच असेल की काही दिवसापुर्वी i-robot नावाचा विदेशी सिनेमा आला होता व त्यामध्ये काही प्रमाणात तुम्ही सांगीतलेली सुविधा वापरली गेलेली दाखवले आहे ! तुमचा प्रतिसाद पाहून पुन्हा त्या चित्रपटाची आठवण होण्याचे कारण त्याचे संगणकाच्या प्रगतीचे फायदे व तोटे त्या चित्रपटामध्ये दाखवले आहेत.

धन्यवाद.

>काहीतरी करावे हा विचार मनात असणे म्हणजेच तुम्ही जिवंत आहात ह्याचे लक्षण आहे !!! काय म्हणता !

धन्यवाद राज!

मानवी मेंदूत १ खर्व (१०० अब्ज) चेताकेंद्रे (न्यूरॉन्स्) असतात. एक चेताकेंद्र इतर हजारो चेताकेंद्रांशी जोडलेले असते. त्यांच्या आपांपासातील एकूण जोडण्या साधारणपणे १० निखर्व (१०००० अब्ज) इतक्या असतात. भौतिकशास्त्रातील मर्यादांचा विचार करता वालुक-तंत्रज्ञानाने (सिलिकॉन) कितीही प्रगती केली तरी मानवी शरीरीच्या सारख्या आकारामानात बसेल असा, मानवी मेंदूसदृश्य संगणक तयार करणे शक्य नाही. उदाहरणार्थ, समजा एका सेकंदास ५० अब्ज सूचना पाळणारी चिप बनवली तर तीचे आकारमान (आईन्स्टीनच्या सिद्धांनुसार प्रकाशाच्या वेगाच्या मर्यादेमुळे) ०.६ मिलीमीटरचा घन इतके असावे लागेल. व्यावहारीकदृष्ट्या त्या आकाराच्या सूक्ष्म चिपमध्ये इतकी उष्णता निर्माण होईळ की ती सुरू केल्यावर क्षणार्धात वितळेल.

त्यामुळे यंत्रे कितीही प्रगत झाली तरी (जोवर मनुष्य विचार करणे बंद करणार नाही तोवर) ती मनुष्यांवर पुढल्या दोनशे वर्षातही कुरघोडी करू शकत नाही. इतर तंत्रज्ञाने, जसे क्वांटम् संगणन वगैरेत आश्चर्यजनक प्रगती झाली तर यात बदल होऊ शकेल. परंतू, सध्या त्या तंत्रज्ञानांची बाळबोध अवस्था पाहता त्यांच्या सहाय्याने, दैनंदिन वापरासाठी उपयुक्त अशी साधी उत्पादने बनायला किमान शतक जावे लागेल असे वाटते. कृत्रिम हि-यांचा वापर करून वेगवान चिप बनवण्याचेही प्रयत्न झाल्याचे ऐकतो. परंतू, सध्यातरी आजचे तंत्रज्ञान आणि नजीकच्या भविष्यातील दृष्टीने विचार करता ते व्यावहारिक दिसत नाही.

दुसरा भाग म्हणजे, जरी मानवी मेंदूसदृश्य संगणक तयार झाला तरी त्यांस मानवी उस्फुर्तता असेल का हा मोठाच प्रश्न आहे. प्रगतीसाठी तर्क आणि उस्फुर्तता या दोन्ही गोष्टी आवश्यक आहेत. अजूनही मानसशास्त्रांत, मानवी प्रज्ञा नक्की काम कशी करते आणि त्यामुळे कविता किंवा प्रमेय, संगीत इत्यादी कोणतीही नवीन रचना नक्की कशी निर्माण होते हे नीटसे ज्ञात नाही. काही वर्षांपूर्वी गॅरी कास्पारोव्हचा ज्या संगणकाने पराभव केला होता त्यात मागील १०० वर्षात खेळल्या गेलेल्या बुद्धीबळाच्या विश्वस्पर्धांची माहिती भरलेली होती. म्हणजेच, संगणकाने विचार न करता अज्ञानवश आकडेमोडीतून चाली बांधल्या. परंतू, बुद्धीबळाच्या बाहेर त्या संगणकातील कृतीक्रम अगदीच कुचकामी आहेत.

एकंदरीत, समजा पुढील दोनशे वर्षात प्रगती झालीही तरी मानवी मेंदूशी अतीसामान्य पातळीवर सुद्धा बरोबरी करणारा यंत्रमेंदू बनण्यास इतका खर्च येईल की आय-रोबोट सारखी व्यवस्था खरंच होईल की नाही ही शंकाच आहे. विज्ञानकथा या दृष्टीने चित्रपटात यंत्रांनी मानवांवर राज्य या गोष्टी दाखवू शकतात, पण त्याला सत्याचा आधार नाही आणि पुढील शंभर वर्षे तरी भीती नाही, :) असो. हा विषय माझ्या अतिशय जिव्हाळ्याचा आहे आणि यावर चर्चा करायला खूप मजा येते. पण, विस्तारभयास्तव प्रतिसाद आटोपता घेतो, :)

शैलेश

धन्यवाद सर्किट! आपले विवेचन विस्तृत आहेत. आपल्या निष्कर्षांना पूरक अशी अधिक माहिती या विषयावर सापडली.

संगणकाद्वारे समाघात परिज्ञान (कोलायजन डिटेक्शन) यासाठी जीपीएस तंत्रज्ञानाची आवश्यकता पडत नाही. गाडीच्या चारही बाजूस पुरेसे संवेदक बसवले की ते गाडीजवळ वेगाने येणारी कुठल्याही वस्तूची माहिती गाडीच्या संगणकास देऊ शकतील. चांगला कृतीक्रम हा या माहितीतून समाघात परिज्ञान करू शकतो. यासाठी गाडीच्या संगणकास मदतनीस अशी रचनाही उपलब्ध आहे. आयईईईच्या १९९६ च्या अंकात या विषयावर एक सुबंध (पेपर) प्रकाशित झाला होता. त्यात या विषयावर अधिक माहिती मिळू शकेल. बहुधा लेक्सस आणि तोयोताच्या नवीन वाहनांमध्ये बहुधा अशाच प्रकारची व्यवस्था असेल.

शैलेश

जी आय एस ह्या विषयात आपल्या उपक्रमावरील काही तज्ञ सदस्य आपल्याला बरीच माहिती देऊ शकतील. आमच्या संगणक तंत्रज्ञानाच्या उमेदीच्या काळात एन आय सी ह्या संस्थेला आम्ही त्यांची एक बाल-जीआयएस बनवून दिली होती. भारतातल्या सर्व जिल्ह्यांत ती (जिसनिक ह्या नावाने) कार्यरत आहे, अशी बातमी नुकतीच मिळाली. तरीदेखील त्यात आम्ही स्वतःला तज्ञ समजत नाही.

--
सर्किटधर्मात कुठलाही शुद्धिचिकित्सक वापरत नाहीत.

हा काय प्रकार आहे ? हा वेगळा आहे का जीपीएस पासून ?
की हा देखील जीपीएस चा उपविभाग आहे ?

राज जैन

काहीतरी करावे हा विचार मनात असणे म्हणजेच तुम्ही जिवंत आहात ह्याचे लक्षण आहे !!! काय म्हणता !

जी आय एस म्हणजे जॉग्रफिकल इन्फॉर्मेशन सिस्टम, अर्थातच: भौगोलिक माहिती प्रणाली. समजा तुम्हाला जगाचा नकाशा दिला, आणि तुम्हाला प्रश्न पडला ह्या इथल्या भागातली लोकसंख्या (प्रति चौ किमी) किती? (किंवा ह्या भागातील प्रति चौकिमी तेलाचे उत्पादन किती?) तर त्या नकाशावर त्या भागावर आपला मूषक (अथवा एखादी विशिष्ट लेखणी) फिरवला, आणि एकदोन कळा दाबल्या तर लगेच त्या भागात राहणार्‍या लोकांची संख्या (किंवा प्रति चौ किमी सरासरी, किंवा अशीच इतर माहिती) मिळेल ह्या प्रणालीतून. गूगल अर्थ ही आज्ञावली जगातली सर्वोत्कृष्ट जीआयएस बनण्याच्या मार्गावर आहे महाराजा, कारण त्यात लोकांचे, म्हणजे तुमच्या आमच्या सारख्या सामान्य लोकांचे योगदान आहे.

एक लक्षात घ्या:

ब्रिटानिया हा विश्वकोष -> विकीपीडिया
व्यावसायिक जी आय एस -> गूगल अर्थ

कळले ?

- सर्किट

--
संत तात्याबांच्या रौशनीचे आम्ही चाहते आहोत.

कारण येथे ती उपलब्ध आहे. क्लिकून बघा.

प्रकाश घाटपांडे