भाषाभगिनी इ.

टग्या यांच्या वारांची नावे ह्या प्रियालीकृत चर्चेवर आलेल्या अत्यंत माहितीपूर्ण प्रतिसादाचा हा वेगळा लेख बनवण्यात आला आहे
उपक्रम
...

लॅटिन, ग्रीक, जर्मेनिक (जर्मन, डच, इंग्रजी, तसेच स्कॅन्डिनेव्हियन भाषा [जसे स्वीडिश इ.] या सर्व भाषांची जननी), संस्कृत, तसेच फारसी भाषेची जी कोणती जननी असेल ती (नावाबद्दल निश्चित खात्री नाही), या भाषाभगिनी आहेत.

या सर्व भाषाभगिनी ज्या मूळ भाषेतून उगम पावल्या, त्या प्रोटोटाइप आदिभाषेस भाषाशास्त्रज्ञ 'इंडोयुरोपियन' या नावाने संबोधतात, असे कळते. म्हणजे, हिंदुस्थानपासून युरोपापर्यंत पसरलेल्या विविध (वांशिकतः परस्परसंबद्ध) लोकसमूहांची मूळ भाषा, असे काहीसे ढोबळमानाने म्हणता यावे.

पैकी लॅटिनपासून उद्भवलेल्या आधुनिक भाषांना 'रोमान्स भाषा' असे म्हणतात. उदा. फ्रेंच, स्पॅनिश, पोर्तुगीज, इटालियन, र्‍हेटो-रोमान्श (? नावाच्या उच्चाराबद्दल खात्री नाही. स्वित्झर्लंडमधील एका अल्पसंख्याकाची भाषा.).

जर्मेनिकोद्भव भाषांमध्ये जर्मन, डच, इंग्रजी*, विविध स्कॅन्डिनेव्हियन भाषा, तसेच यिडिश** यांचा समावेश होतो.

*इंग्रजी ही मूळची जर्मेनिकोद्भव भाषा असली, तरी नंतरच्या विविध काळांत तिच्यावर रोम तसेच फ्रान्समधून आलेल्या लोकांची आक्रमणे, वसाहती आणि काही प्रमाणात अशा बाहेरून येऊन स्थायिक झालेल्यांचा प्रत्यक्ष राज्यकारभार यांतून लॅटिन आणि फ्रेंच भाषांचे - विशेषतः शब्दांचे - अनेक संस्कार झाले आहेत, असे कळते.

**उत्तर आणि मध्य युरोपात, विशेषतः जर्मनीत, आणि पूर्वेस रशियन साम्राज्यापर्यंत पसरलेल्या ज्यू लोकांची (Ashkenazi Jews किंवा Ashkenazim) भाषा. ही मूलतः जर्मन भाषेची अपभ्रष्ट भाषा असून, हिच्यात काही प्रमाणात - कदाचित धार्मिक गरजेमुळे आणि त्या गरजेपुरता - हिब्रू शब्दांचाही भरणा आहे, असे कळते. या भाषेच्या नावाचा उगम जर्मन भाषेतील Judische Deutsch (अर्थात "ज्यू लोकांची जर्मन भाषा") (पहिल्या शब्दातील uवर umlaut आहे, पण तो umlaut दिलेले u हे अक्षर इथे नीट दिसत नाही.) या शब्दाच्या अपभ्रंशावरून आहे, अशीही माहिती वाचावयास मिळते. ही भाषा हिब्रू लिपी वापरून लिहिली जाते. (हिब्रू ही भाषा सेमिटिक [अर्थात मध्यपूर्वेतील अरबी, हिब्रू इ.भाषांचा गट] गटातील असली, आणि यिडिश भाषेवर [सेमिटिक वंशाच्या ज्यूंची भाषा असल्याकारणाने आणि ज्यू लोकांच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक गरजांमुळे] हिब्रू भाषेचे अनेक संस्कार आणि शब्द - किंबहुना लिपीसुद्धा - असले, तरी यिडिश ही प्राथमिकतः जर्मनच्या अपभ्रंशातून निर्माण झाली असल्यामुळे जर्मेनिकोद्भव भाषा गणली जाते.) याउलट स्पेन-पोर्तुगालच्या बाजूला पसरलेल्या ज्यू लोकांची (Sephardi Jews किंवा Sephardim) Ladino या नावाची स्पॅनिशच्या अपभ्रंशावर आधारित आणि हिब्रू भाषेचे संस्कार असलेली भाषा आहे, ती रोमान्स भाषा गणली जाते.

प्राचीन ग्रीक, संस्कृत आणि आधुनिक फारसी*** भाषेची आदिभाषा (नक्की नाव माहीत नाही.) याही लॅटिन व जर्मेनिक भाषांच्या भगिनी आहेत.

***फारसी आणि अरबी भाषांचा नंतरच्या काळात इस्लामच्या प्रसारामुळे आणि कदाचित आक्रमणामुळे (? नक्की खात्री नाही - चूभूद्याघ्या.) बराच संबंध आला असला, तरी मुळात या पूर्णपणे भिन्न गटांतील भाषा आहेत. फारसी ही इंडोयुरोपियन गटातील तर अरबी ही सेमिटिक गटातील**** भाषा आहे. किंबहुना फारसी आणि संस्कृत भाषांचा खूप निकटचा संबंध आहे.

****अवांतर: (ऐकीव माहिती) सेमिटिक भाषांची एक खासियत सांगितली जाते, ती म्हणजे त्रिव्यंजन शब्दमुळे (tri-consonant roots). जसे, क्, त्, ल् या तीन व्यंजनांतून '(ठार) मारणे' ही संकल्पना दर्शवली जाते. यात अध्येमध्ये वेगवेगळे स्वर पेरून, त्यातून 'कातिल' ('मारणारा'), 'कत्ल' ('मारणे' अर्थात मराठीतली 'कत्तल') असे संबंधित अर्थ असलेले शब्द निर्माण होतात. (तसेच क्, त्, ब् पासून किताब, कुतुब इ., किंवा क्, फ् [नुक्तावाला - हा पायमोडका नुक्तावाला फ् इथली प्रणाली वापरून लिहिता येत नाही.], र् पासून कुफ्र, काफिर इ. हे सर्व शब्द अरबी भाषेतून आलेले आहेत, असे समजते.)

डिस्क्लेमर: ही सर्व माहिती मला जशी ऐकायला किंवा वाचायला मिळाली तशी, आणि त्यातूनही मला समजली तशी, दिलेली आहे. चूभूद्याघ्या - तज्ज्ञ चुका सुधारण्यास समर्थ आहेतच.